bu dunyada hemmila kishi bexitlik otushni xalaydu,likin her -kimning turmush usuli oxshash bolmighanlitin ,oxshash bolmighan qismetlerge duch kilidu.yeni ,tedbiri qandaq bolsa teghdiri shuninggha yarisha bolidu.xosh,yiqinqi yillardin buyan xelqimizning turmush usilida asman-zimindek periqler bolup ketti,soda-sitiqchi,ishchi-xizmetchi,dihqan-ishlemchilarningla turmushi emes,oqush yishidiki balilarning turmushidimu ozgurushler xilili zor boluwatidu.bu yerde men xelqimiz turmush usuli ozgurishing yaxshi-yamanlighi toghrusida bir nerse diyishke xilila ajizliq qilimen.shunga balilarning turmush usuli toghrusida oz qarshimni otturigha qoyup oqrmenler bilen ortaqlahmaqchi.
haziqi oqush yishidiki ballirimizning oqush yishi biraqla 6,7 yashtin 2,3 yashqa taqlap ketti.tixi ana sutige toymighan ,aile mihrige qanmighan bichare balilar chirayliq atilidighan "balilar baghchisi"da-qarangghu,zey,tar,sisiq,meynet siniplarda yaki oylerde atalmish "sistimiliq oqush"ni bashliwetti. hetta bezi ata-anilar rehimsizlerche ditsizlighidin olmekning ustige tepmek qilip hetta tixi ana tili-uyghur tilida toluq gep qilalmaydighan gipi chuchuk,eqiliq,shox, yurek-parimiz,bizning arzu-umudimiz bolghan balillirimizni, qosh tilliq demdu,ingiliz tilliq demdu eytawur bashqa yat tilda oqutup ,ularni gacha,dot,yuwash qilip nabut qildi,qiliwatidu.bundaq balilar eqli,exlaqi we jismani jehette molcherligusiz yaman aiwetlerge sewep bolup qiliwatidu.qosh tilliq oqutush toghrusidiki ilimi bayanlargha qiziqsingiz alimlirimiz nime deydu korup biqing(http://www.meripet.kom/).
biz dewetqan balilarning turmush usuli digen nime ?
biz dewetqan balilarning turmush usuli -ularning yimek- ichmek,kiyim-kichek,itiqat,oyun-tamasha,doslushush,ugunush,emgek qatarliq,madi,meniwi we ijadiyet tereplerdiki oz iqtidari boyunche mesililerni birterep qilish aditini korsitidu.iqtidari ozgurush seweplik mesililerni kuzitish we birterp qilish aditidimu ozgurush bolidu.dimek bu yerdiki eng mohim mesile iqtidar ,sewiye,sapa,bilish mesilisi.
balilar terbiyiside ,ata-anilarning eng chong hoquqi qaysi?
balilarnig turmush iqtidarigha tesir korsitighan asasliq terbiylesh menbeliridin -aile,mektap,mesjit,jemiyetdin ibaret kolluktip sorunliri bolup,mektap,mesjit,jemiyetler tuzulmilliride gerche nurghun yitersiz terepler bolsimu , kopchilik ata-anilerning "islah qilishi" qolidin kilidighan ishmu emes.her-bir ata-anining balilar terbiyiside qolidin kilidighan birdin-bir chong hoquqi-aile terbiyisidur,chunki insan eng chong ish - itiqat mesilisidumu toghra yol bilen xata yolni tallashqa hoquqluq bolghan yerde,ata-anilarning ailide balilarni qandaq terbiylesh mesilisidimu tamamen "tallash"qa toluq hoquqluq.
aile terbiyiside,ata-anilar balilargha qaysi tereplerde telim -terbiye ilip birish lazim?
her qandaq ata-ana,bala yuzi korush arzusi bolghan kundin tartip,eng awal ozlirini bashtin axir estaidil teptish qilip,ata -ana bolghuchining hoquq-mejburiyet toghrusida iniq tonushqa kilishi,we shundaq bash tartqili bolmaydighan mesuliyetliri ustide ozini dengsep korush lazim.eger ata-ana bolghuchi kelguside balining yimek- ichmek,kiyim-kichek,turalghu,telim-terbiye,kongulluk aile mohiti qatarliq tereplerde hoddisid chiqishqa qadir bolalisa elwette bala yuzi korushke sherti-sharaiti toshqan bolidu.undaq bolmaydiken uning baliliq bolishing hich qandaq zururiyiti we ehmiti yoq bolup,hette ozige,jemiyetke artuq yuk ilip kilidu.eger baliliq bolup bolghandin kiyin andin oz mesuliyitini tonup yetsimu yenila ulguridu.biraq,baliliq bolushtin ilgirimu hich pilan yoq,kiyinmu hich hiyal yoq,mundaq ata -anilargha kuchluk itiraz bildurimiz we shuni tewsiye qilimizki -balllliringizni nabut qilmang!
alim erkin sidiq insan turmushni munu uch turgr yighinchaqlighan .yeni, maddi turmush,meniwi turmush we ijadi turmush(http://www.meripet.com/).
towende, men bu 3 terep ozichige alghan intayin mohim noqtilar ustide toxtulimen.
1.maddi jehette:yiyish,ichish,kiyish,uxlash-bu barliq janliqlarning, bolupmu insan yashashta kem bolsa bolmaydighan hayatliqning kapaliti.ata-ana bolghuchi qosaqtiki torelma waqtidin tartip taki tughulup chong bolup musteqil yashash iqtidari bolghuche yimek-ichmigi,kiyim-kichigi,normal osup-yitilishge kapaletlik qilip,baliliarda kichigidin bashlap toghra,ilmi bolghan ozuqlinish aditini,addi-sadda kiyinish aditini,yaxshi aram ilish aditini yitildurush lazim.
2.meniwi jehette:itiqat insan rohi dunyasining tuwriki.ata-anilar jezmen balilarda toghra bolghan-islam itiqadi terbiyisini ilip birish lazim.islam adimilikning belgisi bolghan kop tereplime guzel exlaq telimatlirini oz ichige alghan bolup,bundaq islami terbiye asasida yitilgen balilar kelguside ozi we bashqilargha katta bexit-saadet yaritalaydu.
3.ijadi turush jehette:insanda saghlam beden ,toghra itiqa kem bolsa bolmighinidek,ugunush ,xizmet we mesuliyet tuyghusimu kem bolsa hayatliq oz ehmiyitini yoqutidu.ata-anilar ozlirining emili sharaiti,baliliarning toghra bolghan qiziqishi we jemiyetning emeli ihtiyajigha qarap heqqiqetni asas qilip turup,balilarda toghra boghan ugunush aditi,xizmet usuli we mesuliyet tuyghusini yitildurush lazim.
aile terbiyiside, ata-aniler balilargha qaysi usul bilen telim-terbiye ilip birishi lazim?
1.ulge bolush:ata-anilar yuqarqi 3 terep-yeni,yimek-ichmek,kiyim-kichek,yurush-turush,itiqat,berdi-keldi, ugunush,xizmet jehetlerde xuddi ozi balisidin ummut qilghandek, ozimu awal balilargha yaxshi tereptin ulge bolushi,er-xotun oz-ara masliship kongulluk aile mohiti berpa qilishi lazim.
2.ilhamlandurush:ata-anilar balilarning hemme ishigha arlishiwalmastin belguluk ariliq qaldurushi,balilar her qanche chong sewenlik otkuzsimu qattiq tenqit qilmastin,ghazap qilmastin,balilarni xatalighigha qayil qildurushi,balilar yardemge muhtaj bolup yardem telep qilsa, mesilini hel qilishning usuli toghrisida yol-yoruq korsutupla qoyup,balilarnini ozi hel qilip kiteleydighanlighigha ilhamlandurushi lazim.
3.dawamlashturush:yaxshi ish yaxshiliq ilip kilidu,yaman ish yamanli ilip kilidu.yaxshi ish qilish jeryanida yoluqqan oghushsizliqlar yaxshiliqni tizlitidu yaki ziyade qilidu.yaman ishni qilish jeryanida yoluqqan oghushluqlar yamanliqni tizlitidu yaki ziyade qilidu.ata -anilar balilardiki yaxshi adetni qeti dawamlashturush kirekki bir qitimghimu uzup qoyushqa bolmaydu.yaman adetni qrti tosush kirekki bir qitimghimu yol qoyushqa bolmaydu.
Qisqisi ,bichare mesum ballirimizning teghdiri biz ata-anilarning qolida,biz ata-anilar yurek parimiz,kelgusi ummudimiz bolghan ballirimizni nabut qiliwetmeyli..ballirimizning teghdirini alla qandaqtur bala baqquchilargha,yeslige,mektepke,mesjitke we jemiyetkila hawale qilip qoymayli. barliq amal-charilarni qollunup yingiche usul bilen yingiche telim-terbiye ilip barili.
