كىشىلىك مۇناسىۋەتتىكى ئاساسلىق پىرىنسىپ

ھەممە ئادەم باشقىلار بىلەن ياخشى چىقىشىپ ئۆتۈشنى خالايدۇ.ھەر كىمنىڭ كىشىلىك مۇناسىۋەت قىلىشتىكى مۇدداسى ئوخشاش بولمىغانلىقتىن،تەلەپ ۋە ئۈممۈتىمۇ ئوخشىمايدۇ.شۇنداقتىمۇ ،پىسخولوگلارنىڭ قارشىچە تۆۋەندىكى 5ئامىل مۇناسىۋەتنى ياخشىلاشقا ياردەم بىرەلەيدىكەن.ت

سەمىمىيەتلىك:بۇ، ياخشى كىشىلىك مۇناسىۋەتنىڭ ئاساسى بولۇپ ،بارلىق مۇناسىۋەتنىڭ ۋاستىسى،ئۇسۇلى سەمىمىيەتلىكنى چىقىش قىلىش لازىم.سەمىمىيەتلىك چىراي-تۇرقىدا ئەمەس،بەلكى روھى-قەلىبتە ئىپادىلىنىدۇ.ساختا ،ئالدامچىلىق ھامان رەسۋا بولىدۇ.ت

ئۆز-ئارا يول قويۇش:بۇ ياخشى كىشىلىك مۇناسىۋەتنىڭ شەرتى بولۇپ، ھەرگىز بىر ياقلىمىقىلىقلا- باشقىلار بىزنى ياخشى كۆرۇپ،بىز باشقىلارنى ياخشى كۆرمەي بىزنى ئارىغان مۇناسىۋەت بولماستىن،ئىككى ياقلىمىقىلىق-باشقىلار بىزنى ياخشى كۆرىدىغان،بىزمۇ باشقىلارنى ياخشى كۆرىدىغان مۇناسىۋەتتۇر.باشقىلارنىڭ بىزنى ياخشى كۆرىشى - ئاۋال، بىزنىڭ باشقىلارنى ياخشى كۆرىشىمىز شەرتى ئاساسىدا بولىدۇ.چۇنكى:بىرى ،ھەممە ئادەمدە بىزدەك كۆڭۈل تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاش مايىللىغى بار.يەنە بىرى، بىزمۇ كۆڭلىمىزنى مۇناسىۋەت قىلىۋاتقان كىشىگە بىرىپ قويىمىز. ت

ئەھمىيىتى بولۇش:قارشى تەرەپ سىز بىلەن مۇناسىۋەتلىشىشنى ئەرزىيىدۇ دەپ قارىشى ،سىزمۇ قارشى تەرەپ بىلەن مۇناسىۋەتلىشىشنى ئەرزىيدۇ دەپ قارىشىڭىز لازىم.ت

دىمەك ،كىشىلىك مۇناسىۋەت -كىشىلەر ئارىسىدىكى نەرسە ئالماشتۇرۇش ياكى ھىسىيات ئالماشتۇرۇش ۋە ياكى باشقا نەرسە ئالماشتۇرۇش بولۇپ،ئۆز ئارا تولۇقلايدىغان،ئۈگۈنىدىغان پۇرسەت بىلەن تەمىنلەيدۇ.ت

kongulluk yashay disingiz

1.otken ishqa salawat dep,turmushingizni qaytidin retke siling.yaxshisi yazma pilan tuzung.
2.islam dini eqidingizni kucheytip,yashashtiki mexset,mejburiyetni iniq biliwiling.
3.haraq,tamaka,qimar,zinadin neri bolup,diyanetlik bolung.
4.ata-aningiz,qerindashliring,xotun-balliringiz,buraderliringizgha wapadar bolung.
5.etrapingizdiki kishilerge yol qoyush asasida,ular bilen kongulluk munasiwet orniting.
6.qolingizdin kelsila ,hetta dushminingizgimu yaxshi soz,yaxshi ish qiling.
7.hemme kongulsizlikke sewri-taqetlik bolup,bargha shukri qilip,iradingizni chiniqturung.
8.yimek-ichmek,kiyim-kichek,yurush-turush,gep-soz aditingizge diqet qiling.
9.heqqaniyetke toghra kelsila ozingizning pilaniche ish korung,bashqilar nime derkin dimeng.
10.yaxshi ishta aktip bolup,yoqning derdini qilmay ,barning qedrini qiling.
11.etraptiki ishllargha dawamlik pikir yurguzung,heq-naheq meydaningizni iniq qiling.

مىراسخورلوق داۋاسى ھەققىدە

بەزى بالا-ۋاقىسى كۆپ ئائىلىلەردە،بولۇپمۇ باي ئائىلىدە ،بالىلار ئوتتۇرىسىدىكى مىراسخورلۇق ماجراسى دائىم يۈز بىرىپ تۇرىدىغان ئەھۋال بولۇپ،ۋاپاسىز پەرزەنتلەرئاتا-ئانىسى تىخى ھايات تۇرۇپ، مىراس بۆلۈشۈپ،شۇ ئۆلۈش بويۇنچە چوڭلارنىڭ كىيىنكى ھالىدىن خەۋەر ئىلىش ۋەزىپىسىنى تەخسىملەپ،ئاتا-ئانىلارنىڭ كۆڭلىگە بەك ئازار بىرىپ قويىدۇ.بىلىشىمىزچە ئۆز ئىچىدىن كىلىشەلمەي سوتقا چۇشكەن نۇرغۇن مۇشۇ خىلدىكى داۋالار بارمىش.سىياسى-قانۇن نوقتىسىدىن چۇشەندۇرگەندە ،ھەر قانداق بىر ۋەسىيەت قالدۇرغۇچىنىڭ ۋەسىيىتى- مۇناسىۋەتلىق مىراسخورلارنىڭ ماقۇللىغىدىن ئۆتۈپ،جامائەت گۇۋالىق ئورۇنلىرىنىڭ گۇۋالىق بىرىشى رەسمىيەتلىرىدىن ئۆتكەندىن كىيىن قانۇنى كۈچكە ئىگە بولىدىكەن.ئەلۋەتتە مىراسقا ۋارىسلىق قىلىش باجلىرىدىن خالى بولغىلى بولمايدۇ.لىكىن بۇ يەردە تەۋسىيە قىلىدىغىنىمىز -ئۆزىمىزنى مۇسۇلمان ئەھلىدىن دەپ تونۇيدىكەنمىز، چوقۇم مىراس بۆلۇشمۇ شۇ ئىسلام قانۇنى بويۇنچە تەخسىملىنىشى كىرەك.ۋەسىيەت قالدۇرغۇچىلارمۇ ھەم شۇ ئىسلام قائىدىسى بويۇنچە ئىش كۆرۇپ ،ئۆزىگە ۋە باشقىلارغا ئۇۋال قىلىشتىن ساقلىنىش لازىم.ئىسلامدىكى مىراس ۋە ئۇنىڭ ئەھكاملىرى بىر قەدەر نازۇك مەسىلە بولۇپ،ئۇنى بۇ يەردە چۈشەندۈرۈشكە ئاجىزمەن.ئىمكان بولسا يۇرتتىكى ئىلىملىك ئۆلىمالاردىن مەسلىھەت سورىسا ياكى مۇناسىۋەتلىك ماتىرياللاردىن پايدىلانسا بولىدۇ.دىمەك پەرزەنتلەرگە نىسبەتەن ئاتا-ئانىغا ۋاپادارلىق قىلىش پەرىز بولۇپ،ئاتا-ئانىنىڭ باي ياكى نامراتلىغى بىلەن مۇناسىۋىتى يوق.ئاتا-ئانىلارنىڭمۇ بالىلارغا ئوخشاش قارىشى پەرىز بولۇپ،بالىلارنىڭ بارلىق-يوقسىزلىغى بىلەن مۇناسىۋەتسىز.ھازىر ئادەملەر ھەممىلا ئىشقا ئالدىرايدۇ،ھەتتا ئۆلۇمگىمۇ ئالدىراپ، زىمىن ئىگەللەپ قەۋرە قاتۇرۇپ،تاققا-تۇققا ۋەسىيەت قالدۇرۇپ، بۇ دۇنيالىق رىسقى تۈگمەي تۇرۇپ خاتا ھالدا ئۆلۈم غىمىدە يۇرىيدۇ. ئەمىلىيەتتە،توغرا ئىبادەت ۋە ياخشى ئەمەللەر ئەڭ چوڭ ئۆلۇمنىڭ تەيارلىغى بولۇپ ھىساپلىنىدۇ.ئسلام يولىدا داغدام ماڭالىغان ئاتا-ئانىغا ۋە پەرزەنتلەرگە نىسبەتەن، ھاياتلىقتا مال-دۇنيا ھەۋىسىدە ياشاش ئانچە موھىم ئەمەس-ئەلۋەتتە.ئۆلىمالار شۇنداق دەيدۇ-ئۆزۇڭ،ئائىلەڭ ئۈچۈن قىلغان خىراجەت پۇلۇڭ سىنىڭ،باشقىلارغا ياردەم قىلغان سەدىقە پۇلۇڭ ھەم سىنىڭ،بانكىدىكى ئامانەت پۇلۇڭ،ھەتتا يانچۇغىڭدا غەجلىمەي تۇرىۋاتقان پۇلۇڭمۇ سىنىڭ ئەمەس.شۇڭا مال-دۇنيا تاپ ياخشى ئىشقا سەرىپ قىل،شۇند بۇمال -دۇنيالىرىڭ ئىككىلى دۇنيا ساڭا تەئەللۇق بولىدۇ.ت

ھازىرقى بالىااردا ئاتا تەربىيىسى يىتەرلىك ئەمەس

تورداشلارنىڭ ئىنكاسىغا قارىغاندا، 60 پىرسەنتىن كۆپرەك تورداشلار ھازىرقى بالىلارنىڭ تەربىيىسىدە ئاتا تەربىيىسى كامچىل دەپ قارايدىكەن.ت

ئەر كىشى تالادا پۇل تىپىشى كىرەك،ئومۇمەن مۇشۇنداق قاراشتا بولغانلىقنىڭ سەۋەبى بىلەن بالىلارنىڭ تەربىيىسدە ئاتا تەربىيىسى كەم.دىمىسىمۇ ھازىرقى ئەرلەردە تۇرمۇش بىسىمى،خىزمەت بىسىمى،كەسپ بىسىمى دىگەندەك بىسىملا كۆپ بولۇپ كەتتى.شۇنداقتىمۇ، مەيلى ئەخلاق نوقتىسىدىن، مەيلى مەسئۇلىتەت نوقتىسىدىن بولسۇن ،ئاتا بولغۇچىنىڭ بالا تەربىيلەش مەسىلىسىدىكى ئۆزىنى قاچۇرۇش پوزۇتسىيىسىگە يول قويغىلى بولمايدۇ.ت

ئاتا بولغۇچى بالىلارنى قانداق تەربىيىلىشى كىرەك؟

ئەڭ ئاددى جاۋاپ شۇكى-ئاتا بولغۇچى ئاۋال ئۆزىنىڭ سۆز-ھەركىتىگە دىقەت قىلىپ،ياخشى ئۈلگۈ بولۇپ،پات-پات بالىلار بىلەن پاراڭلىشىپ،دوستەك بولۇپ،كۆپۇنچە بىرگە ئويناپ،ياخشى چىقىشىپ،بىرگە چىنىقىپ،سەيلىگە چىقىپ دىگەندەك پۇرسەت بولسىلا بالىلار بىلەن بىرگە بولۇپ،ئۇلارنى يۈرۈش-تۇرۇش،ئەخلاق جەھەتتىن توغرا يىتەكلەش،ناچار قىلىقلىرىنى ۋە ئىددىيىسىنى چەكلەش،ئۈگۈنەشىگە ئاكتىپ يىتەكچىلىك قىلىش لازىم.ت

بالىلار ئەڭ ئاۋال ئاتىسىنى دوراپ چوڭ بولىدۇ،ئاتىلارنىڭ بالىلار ئالدىدىكى روىغا سەل قاراشقا بولمايدۇ.شۇڭا ئەقىللىق ئانىلار بالىللىرى ئالدىدا ئەرنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىنى زىيادە قىلىدۇ. ت

baliarni urup-tillimay terbiyleshtiki 10 tedbir

ata-anilarning balilarni heywe qilip urushi choqum koyunush we mihribanliq uchun bolushi ,hergiz balilarni qorqutup yurek aldi qilmasliq lazim.dawamliq urup-tillap ,tenqit ichide chong bolghan balilarda ,eksiche yaxshi adettin nachar adetliri bekrek bash koturup chiqidu.bezi ata-anilar hedise balini urup -dumbalap ,mesilini urmay ,tillimay chirayliq bir terep qilishni bilmeydu.
towende ata-anilar qandaq qilghanda balilarni urup-tillimay ilmi terbiye qilghili bolidu toghiroisida bir nechche tedbilrlarni sunimiz.
awal, ata-anilar balini urushtiki asasliq sewepni aydinglashturush lazim.mesilining hemme mesuliyitini balighila ittirip qoymastin ,ozining tigishlik tereplirinimu dadilliq bilen ustige ilishi lazim.emmilyetimu gep anglimighan balilardiki barliq sewenlikmu ,shu ata-anining mesuliyetsizligidindur.ata-anilar ozlirini estaidil teptish qilip xatalighini tonushni xalimay ,eksiche hedep balini uridu.
adette ata-anilarning balini urushtiki sewepler:
1-koniche balini urup terbiylesh qarshi kuchluk.bundaq burunqilarning bala terbiylesh usulida balilarning teng-barawerlik hoquqi depsende qilinghan ,balilarni hormetlesh tonushi yoq bolup,balilarda ozini kemsitish xaraktirinni kucheytiwitidu.

2-ata-anilarning ozining keypiyatini tengshesh yaxshi emes.ata-anilarning ditsizlighi,piship-yitilmigenligi balilar uchun chong yuk bolup , ata-anilar turmush,xizmet ,ugunushtiki ozining yitersizlikidin zarlinip,baligha tiximu sawaq birimen dep bisim qilidu.balining bu jehettiki maslishishi yaxshi bolmisila urup-tillayduy.

3-ata-anilarda balilargha,zaman'gha layiq bala terbiylesh sewiyesi yoq. nurghun ata-anilarning ilmi bala terbiylesh ingi towen bolghanliqtin,bala terbiylesh usulliri heqqide estaidil oylunup ugenmigenliktin,bir mesile bolsila kona pedide balini urup-tillaydu.

4-balilarni derhalla urup -tillash arqiliq mexsidige tiz yetmekchi.bezi ata-anilar horunliq qilip ,mesilini bir terep qilishining bashqiche usulliri toghrisida aldirmay izdinip biqishni xalimaydu,mesile korulgen hamanla balilarni urup-tillash eng danaliq dep qaraydu-de bir ish chiqsila awal balilarni urup-tillaydu.

emmilyettimu ata-ana tughma bala terbiyleshni uqup ketmeydu.layaqetlik balilarning konglidikidek ,dana ata-ana bolush uchun ,dawamliq bu heqte izdinip yingi-yingi bala terbiylesh usullirini ugunushke toghra kilidu. kichigidin ozimu yaxshi terbiye kormigen ata-anilar, balini qandaq terbiyleshni tiximu bilmeydu.undaqta towendiki urup-tillimay bala terbiylesh usulidin paydilining.
1-balini koprek chushining.turmush halakchiligide aldirashtin bashqa,choqum bala uchun waqit chiqirip pat-pat balingiz bilen ,oqutquchisi bilen,dosliri bilen estaidil pikir almashturup turush lazim.bir chushinish artuq bolsa ,bir uqushmasliq azraq bolidu.

2-tejirbe -sawaqni obdan yekunlesh lazim.jemiyetning ozgirishi bilen ,balilar osup-yitiliwatqan mohittimu qong ozgurushler bar.ata-anilar aktipliq bilan zamangha layiq bala terbiylesh toghrisidiki tejirbe sawaqlarni ,yingi terbiylesh usullirini ugunishi lazim.

3-sewrichanliq bilen balilarning gipini anglash lazim.achchighi yaman ,nerwisi ittik ata-anilar hedep gep anglimighan balisini waqirap ,tillap, urupla kitidu.mundaq chaghda eng yaxshisi achchighi yaman ata-ana ozini tutiwilip,achchighi bisilghanda balidin chirayliqche nime bolghanlighini sorap,chushunup,muwapiq amal-charilar bilen bir terep qilish lazim.

4-ata-aniliq kibirini tashlash lazim.bezi ata-anilar balilargha heywe korsitishni yaxshi koridu-de, balilarni ozidin qachurup bara-bara chushenmeslik,ziddiyet peyda bolup qalidu.eng yaxshisi balilarni chin dilidin hormetlep,buyruqwazliq qilmay,balilarni ozi bilen teng korush,balilargha tallash hoquqi birish lazim.

5-balilargha yolluq sozlesh lazim.ata-anilar balilargha yolsuzliq qilmastin,yolluq pikir-telepte bolushi,amal bar tenbih-sawatlar balilarning qobullishidin otishi lazim.

6-bezi chaghda balilarghmu yol qoyush lazim.yaxshi gepni qobul qilmighan balilargha,bixeterlikni asas qilghan shert astida yol qoyup ,ularning achchiq -chuchukni titip biqishigha purset birish lazim.shundila chonglar terbiyisining toghra-xatalighigha hokum qilalaydu.

7-balilargha te'elluq boshluq birish lazim.ata-anilar hergiz balilarni ozining iradisi boyunche yashashqa meJburlimasliq,balilarni ozlirining toghra bolghan yashash aditi boyunche mighishqa yol qoyush hem ilham birish lazim.

8-achiqlinip turup balilargha tenbih qilmasliq lazim.ghezep astida her qandaq kongulsizlik bolushi mumkin,shunga achchighi bisilghandin kiyin baligha telim-terbiye birish lazim.

9-balilardin bek chong ummutmu kutmeslik lazim.bazi ata-anbilarning balilardin kutidighan ummuti heqiqetenmu bek chong bolup ,balilar qobul qilalmayla qalmastin eksiche ,balilarning normal osup- yitilishida yaxshi bolmighan tesirimu kop bolidu .

10-balilargha semimi bolush lazim.balilarni noqup,heywe qilip,waqirap,tene qilip eyiplimestin,xatalighigha awal iqra qildurup ,mesilini hel qilish charisini bala ozige oylandurup ,mesilini sohbet ,chushunush ,yaxshi pozutsiye arqiliq bir terep qilish lazim .

قانداق قىلغاندا ئاتا-ئانىنىڭ دۇئاسىنى ئالغىلى بولىدۇ؟

سۇ بىلەن زىمىن كۆكلەيدۇ،دۇئا بىلەن ئەر،بولۇپمۇ ئاتا-ئانىلارنىڭ بالىسىغا قىلغان رازىمەنلىك دۇئاسى بالا ئۇچۇن ئەڭ كاتتا ئىنئام.نۇرغۇن پەرزەنتلەر گەرچە ئاتا-ئانىسىنى ھۆرمەتلىسىمۇ لىكىن يەنىلا ئۇنداق-مۇنداق ئاتا-ئانىلارنى رەنجىتىپ قويۇشتىن خالى بولغىلى بولمايدۇ.قانداق قىلىش كىرەك؟

بىرىنجى:ھۆرمەتتە ئاتا-ئانىلارنى ئەڭ ئۈستۈن كۆرۇش لازىم.ئۇلارغا تەنە قىلماسلىق،ۋاقىرماسلىق،جىدەل قىلماسلىق،گەپ ياندۇرماسلىق،قول ياندۇرمسلىق ،مەسخىرە قىلماسلىق،بۆزەك قىلماسلىق قاتارلىق ئىززەت ھۆرمىتىگە زىت قىلمىشتىن ساقلىنىش.كونىلاردا ئاتا-ئاناڭ رازى خۇدا رازى دىگەن گەپ بار.ت

ئىككىنجى:روھى تەسەللى بىرىپ تۇرۇش لازىم.يالغۇز قويماسلىق،ساياھەت قىلدۇرۇش،پات-پات جەمەت بويۇنچە جەم بولۇش،سوۋغا تەقدىم قىلىش قاتارلىق كوڭلى ئۆسىدىغانلىكى ئىشنى قىلىش.ت

ئۈچۈنجى:تۇرمۇشتا كۆڭۈل بۆلۈش لازىم:كىسىلىنى داۋالىتىش،يىتىپ -قوپۇشىغا ئاسانلىق يارىتىپ بىرىش،يىمەك-ئىچمەك ،كىيىم-كىچىگىگە ئىتىبار بىلەن قاراش قاتارلىق ئاتا-ئانىلانىڭ تۇرمۇشىدىن خەۋەر ئىلىش.ت

تۆتۈنجى:ھال-مۇڭ بولۇپ تۇرۇش لازىم.ياشانغانلار گەپكە ئامراق،ئۇنىڭ ئۈستىگە جىمخورلۇق سالامەتلىككە زىيانلىق.شۇڭا پەرزەنتلەر چوڭ-كىچىك ئىشلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئاتا-ئانىسىغا دەپ بىرىشى،ئاتا-ئانىسىنىڭمۇ ئۆتكەن ئىشلارنى ھىكايە قىلىپ بىرىشىنى سورىشى ،ھازىرقى تۇرمۇش ئەھۋالىدىن رازىمۇ ئەمەسلىگىنى سوراپ تۇرۇش قاتارلىق.ت

ئىختىساتنىڭ تەرەققى قىلىشىغا ئەگىشىپ،مەنىۋى جەھەتتىكى ئىھتىياجمۇ كۈندىن-كۈنگە ئىشىپ بىرىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە،ئاتا-ئانىمىزنىڭمۇ ئۈلىشى بارلىغىنى ئۇنتۇپ قالمايلى.ت

　

ئاتا-ئانىلارغا ۋاپاسىزلىق قىلماڭلار

بىزنىڭ نۇرغۇنلىغان ئىسىل ئادەتلىرىمىزنىڭ بىرى- پەرزەنتلەرنىڭ ئاتا-ئانىغا ياخشى قاراپ،ئاتا- ئانىلارنىڭ كىيىنكى ئۆمرىنى خاتىرجەم ئۆتكۈزىشىگە يار-يۆلەك بولۇش ئىدى.لىكىن بۈگۈنكى كۈندە ئاتا-ئانىلارنىڭ ئەسلى تەربىيىسى ياخشى بولمىغانلىقتىن،ياكى پەرزەنتلەرنىڭ ۋاپاسىزلىغىنىدىن، نۇرغۇنلىغان پەرزەنتلە ر ئۆز مەسۇلىيىتىدىن قىچىپ،ئاتا-ئانىلارنىڭ تۇرمۇشى بىلەن قىلچە كارى بولمايلا قالماستىن،تىخى ئىختىسات،روھى جەھەتتىن نۇرغۇن ئازار بىرىۋاتىدۇ.ئىستاستىكىغا ئاساسلانغاندا، ھازىر دۆلىتىمىز جۈملىدىن رايۇنىمىزدىمۇ ياشانغانلارنىڭ نوپۇسى تىز سۇرەتتە ئىشىۋاتىمىش،ھازىر ۋە يىقىن كەلگۈسىدە ياشانغانلار تۇرمۇشى مەسىلىسىمۇ بىر ئىجتىمائى چوڭ مەسىلە بولۇپ قاپتۇ.ت

پەرزەنتلەرنىڭ ئاتا-ئانىللىرىنى تاللاش ھوقۇقى يوق بولۇپ،ئاتا-ئانىلار مەيلى باي ياكى گاداي،مەيلى ساق ياكى ئەيىبكار،مەيلى سەت ياكى چىرايلىق بولسۇن، ئۇلار بىزنىڭ بۇ دۇنياغا ئاپىرىدە بولۇشىمىزغا تۈركى بولغان،كىچىك چىغىمىزدىن -تا ھالى يەتكۇچە بىزنى بىقىپ چوڭ قىلىپ قاتارغا قوشقان،ئۇلارنىڭ بۇ ئەجرىنى ھەرگىز قايتۇرۇپ بولغىلى بولمايدۇ.ئاتا-ئانىلارمۇ ئەلۋەتتە بىزدىن ئەجىنى قايتۇرۇشنى تەلەپ قىلمايدۇ،ئەكسىچە پەرزەنتلەرنى ياخشى كۈن كۆرسىكەن دىگەن ئۈممۈتتە ياشايدۇ.ئاتا-ئانىنىڭ قەدرىنى كۆپۇنچە پەرزەنتلەر ئۆزى ئاتا-ئانا بولغاندا چۈشىنىپ يىتىدۇ.دىمەك بىز پەرزەنتلەرنىڭ ئاتا-ئانىللىرىمىزنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئىلىش پەرىز ھەم قەرزى بولۇپ،ئۇنىڭدىن باش تارتىشقا،ھاتتا كەينىگە سۈرۈشكىمۇ بولمايدۇ.ئەپسۇس ھازىر بالىلار يوغىنىۋىلىپ،ئۆزىنىڭ خوتۇن ،بالا-چاققىلىرى بىلەنلا بولۇپ ئاتا-ئاتا ئانىسىنىڭ ھالى نىچۇن كارى يوق،ئاتا-ئانىلارنىڭ ئىچى دەرياكى ئۇلار ھىچنىمە تەلەپ قىلمايدۇ،پەقەت بالىللىرىنىڭ ئىمكان بار يىنىدا بولۇپ ھال -مۇڭ قىلىشىنى،باش ئاغرىغى چىش ئاغرىغىدا بىشىدا تۇرۇشىنى،ياخشى كۈننىڭ يامىنى ئۆلۈپ كەتسە، ئەل جامەت ئالدىدا ئاتا-ئانىسىغا ئوبدان قارىغان دەپ دۇئاسىنى ئىلىشنى ئارزۇلايدۇ.بەزى پەرزەنتلەر شۇنداق ساددا ئويلايدۇكى ئاتا-ئانىسىغا يىتەرلىك تۇرمۇش خىراجىتى بىرىپلا سايىسىنى كۆرسەتمەيدۇ.ئۇ بىچارە ئاتا-ئانىنىڭ پۇلدىن ئەمەس كۆڭۈلدىن بالىغا تارتىشىۋاتقانلىغىنى بىلمەيدۇ ياكى بىلمەسكە سالىدۇ.پۇل ھەممىگە قادىر ئەمەس،ئاتا-ئانىلرنىڭ يوغان-يوغان يەيدىغان،كىيەلەيدىغان،بازارغا بىرىپ پۇل خەجلىيەلەيدىغان ۋاقتى ئۆتتى،ئۇلار پەرزەنتلەر بەرگەن پۇلنى كۆڭلى دەپ ئىلىپ سادۇققا ياكى يوتقان -كۆرپە ئاستىغا قويۇپلا قويىدۇ- خالاس.بولۇپمۇ ياشانغان ئاتا-ئانىللىرىمىزغا ئارام بىرىپ كۆڭلىنى ئۆستۈرىدىشدن پۇل ئەمەس،بەلكى ئەتىگەن -ئاخشامدا باللىرى ،نەۋرىللىرى بىلەن جەم بولۇپ،ئۆتكەن كۇنلىرىنى ئۆرۇپ ھىكايە قىلىپ،باللىرى يىگەننى يەپ،كۆرگەننى كۆرۈپ،بىلگەننى بىلىپ،قىزلىرى ياكى كىلىنلىرى يۇيۇپ دەزمالاپ قويغان كىيىم -كىچىگىنى كىيىپ،دەم ئىلىش كۈلىرى باللىرى،نەۋرىللىرى بىلەن تالا-تۈزگە چىقىپ ئايلىنىپ، بۇ بەختىيار كۇنلىرىدىن ھوزۇر ئىلىپ شۇكرى قانائەت تىپىش، باللىرىنىڭ بەختىدىن ئۆزىمۇ تەڭ كۆڭۇل ئارامى تىپىشتۇر.توۋا دىمىسە ھازىر ئەتراپىمىزدا ھەر قىسىم ئىشلار بولىۋاتىدۇ،ھەتتا ئاتا-ئانىسىنى خارلاپ ،ئۇرۇپ-تىللاپ،دوق قىلىپ ئۇلانىڭ ئاخىرقى كۈنىنىمۇ ئارامىدا قويمايۋاتىدۇ.ئۇزۇن گەپنىڭ قىسقىسى بالىلارنىڭ ئاتا-

ئانىلارنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئىلىش ىمەسئۇلىيىتى قايسى تەرەپلەرنى كۆرسىتىدۇ؟

بىرىنجى:ماددى تۇرمۇش جەھەتتىن خاتىرجەم قىلىش؛يەنى پەرزەنتلەر ئاتا-ئانىلارنىڭ تۇرمۇشىغا زۈرۈر بولغان يىمەك-ئىچمەك،كىيىم كىچە ك،تۇرالغۇ ئۆي،ئۆي سايمانلىرى،تىلۋىزور،رادىئو دىگەندەك كوڭۈل ئىچىش ئەسۋاپلىرى،تىلڧوندەك ئالاقىلىشىش ئۈسكۈنلىرى تەل بولۇش قاتارلىق ئاتا-ئانىلارنىڭ نورمال تۇرمۇشىدا كەم بولسا بولمايدىغان لازىمەتلىكلەر.ت

ئىككىنجى:مەنىۋى،يەنى روھى تۇرمۇش جەھەتتىن خاتىرجەم قىلىش:يەنى پەرزەنتلەر پات-پات يوقلاپ تۇرۇش ياكى بىرگە تۇرۇش،ئاتا-ئانىسى تۇل بولسا جۇرا تىپىشىغا رۇخسەت قىلىش ياكى ياردەم قىلىش،دوس -بۇرادەرلىرى بىلەن بىرگە بولۇش،ئاممىۋى سورۇنلارغا قاتنىشىش،باردى-كەلدى قىلىش،سەيلە-ساياھەت قىلىش،ھەممە ئىشلادىن خەۋەردار قىلىش،مەخپىيىتىگە دەخلى تەرۋىز قىلماسلىق،ئىگىلىك ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلماسىلىق قاتارلىق ئاتا-ئانىنىڭ كۆڭلىنى ئۆستۈرىدىغان تەرەپلەر.ت

يۇقارقى تەرەپلەردىكى پەرزەنلىك مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلماسلىق-ئۇ بىر ئىسىل ئەن-ئەنىللىرىمىزگە قارشى مۇقام توۋلىغانلىق بولۇپ،خەلىقنىڭ نەپرىتىگە،ھەتتا كەلگۈسىدە ئۆزىنىڭ پەرزەنتلىرىنىڭ ئەنتىگە قالىدىغان -ئەل قىساسى مىنەل ھەق ئىش.شۇنداقلا ھازىرقى قانۇن-تۈزۈملەرگىمۇ خىلاپ قىلمىش بولۇپ،نىكاھ قانۇنى ھەم ياشانغانلار ھوقۇق -مەنپەتى قوغداش قانۇنىدىكى مۇناسىۋەتلىك بەلگۈلىمە بويۇنچە جازالىنىشقا ئۇچرايدۇ.ت

كىشىلىك تۇرمۇشتىكى موھىم مۇناسىۋەتلەر

نۇرغۇن كىشىلەر باشقىلار بىلەن مۇناسىۋەتنى مۇۋاپىق بىر قىلالماي ،بىلىپ -بىلمەي ئۆزىنى ھەم باشقىلارنى رەنجىتىپ قويىدۇ،مۇناسىۋەتلەرنىڭ يۇقۇرى-تۆۋەن دەرجىسىنى ئاستىن- ئۇستىن قىلىپ،تىگىشلىك مەسئۇلىيەتنى ئادا قىلالمايدۇ-دە،ياراتقان ئىگىسىنى تونۇمايدىغان،ئۆزىنىڭ روھى ۋە تەن ساغلاملىغىغا ئىرەن قىلمايدىغان،ئاتا-ئانىدىن بالا-چاقىنى ئۈستۈن كۆرىدىغان،بىر قوساق قىرىنداشتىن دوس-يارەلەرنى ئۈستۈن كۆرىدىغان،خۇلۇم -خۇشنىلار بىلەن ئەپ ئۆتمەيدىغان،ئۆزىنىڭ جەمىيەتتىكى بۇرچىنى تونۇپ يەتمەيدىغان قاتارلىق نامۇۋاپىق مۇناسىۋەتلەر ئىچىدە ياشايدۇ،ئاخىرىدا ئۆزىنىمۇ ئۆزگىنىمۇ ئەپسۇسلاندۇرىدۇ.تۆۋەندە دىنى ئەقىدىمىز تەشەببۇس قىلىدىغان مۇناسىۋەتلەرنى قەيىت قىلىپ ئۆتىمەن،ھەر كىم ئۆز كاللىسى بويۇنچە چۈشۈنۈپ ئىش كۆرسە بولىدۇ.يەنى

بىرىنجى:ئىنساننىڭ پەرۋەردىگارى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

ئىككىنجى:ئىنساننىڭ ئۆزى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

ئۈچۈنجى:ئىنساننىڭ ئاتا-ئانىسى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

تۆتۈنجى:ئىنساننىڭ ئەر-خوتۇن بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

بەشىنجى:ئىنساننىڭ پېرزەنتلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

ئالتىنجى:ئىنساننىڭ ئۇرۇق -تۇققانلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

يەتتىنجى: ئىنساننىڭ خۇلۇم-ىۇشنىلار بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

سەككىزىنجى: ئىنساننىڭ دوس-بۇرادەرلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

توققۇزىنجى :ئىنساننىڭ جەمىيەت بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى

ئىلاجىم يوق

تالا –تۇزدە پىتنە پاسات كۆپ، ئىلاجىم يوق
ئۆيدىن چىقماي بەنت بولۇشقا، ئىلاجىم يوق
يازلىق قىزلار رەڭ تۈزەشتى يالاڭاچ بولۇپ
تاقىتىم تاق، ئاچچىق يۇتماي، ئىلاجىم يوق


كۆڭۈل دەپلا داخىلمىز تويغا، ئىلاجىم يوق
ئىچىپ –چىكىپ،تاڭسا ئويناپ ئىلاجىم يوق
گۇمۇر –مۇڭۇر غەيۋەت تولا ،تىتىقسىز پاراڭ
قۇلۇغۇم ئىتتىك ئاڭلىماسلىققا، ئىلاجىم يوق

بىر نامازغا مىڭ پەتىۋا بار ، ئىلاجىم يوق
مەزھەپ ئارا تالاش-تارتىشلا، ئىلاجىم يوق
مەسچىت يىقىن بارالمايمەن باناھىم تولا
ئۆيدە نامازنىڭ ساۋابى كەمتى، ئىلاجىم يوق

دوست قاپقانچى ۋاپاسى يوق، ئىلاجىم يوق
رەقىب ھىلىگەر ئاشكارى يوق، ئىلاجىم يوق
تېنىم ساقتۇر،قەرزىم يوقتۇر شۇكرى دىدىم
خۇشتار ئەمەس ئامەتكە ھىچ، ئىلاجىم يوق

ساختىسى تولا بۇ بازارنىڭ ، ئىلاجىم يوق
يىمەي،كەيمەي بولمايدىكەن، ئىلاجىم يوق
نىيىتى قارىلار، ھالال –ھارام ئايرىمايدۇ
ئىنساۋى يوق سودىگەرنىڭ، ئىلاجىم يوق

ئايال كىشى راستقا خۇشى يوق، ئىلاجىم يوق
بالا دىگەنمۇ بەڭۋاش ئىكەن، ئىلاجىم يوق
تۇرمۇشتا شۇ، يول قويماقلىق-ئەڭ دانالىق
سىنىڭ راست دەپ ئۆتمەي ئۆزگە، ئىلاجىم يوق

يىغىن تولا ئىش ئورنىدا ، ئىلاجىم يوق
شەكىلۋازلىق،ھەممىسى يوق گەپ، ئىلاجىم يوق
ئىشىم كۆپتۇر ، بىكار ئەمەس ماشنا ئادەمدەك
باھالاشتا نومۇرۇم نول ، ئىلاجىم يوق

بالىلار ئوقۇيدۇ قوش تىللىقتا، ئىلاجىم يوق
"ئا"نى بىلمەيدۇ ئۇيغۇرچىدا ، ئىلاجىم يوق
ئەمەلگە بەك ئامراق،بىلىمگە ئۆچ، ئىش بىشىلار
ھەق گەپ قىلمايدۇ ،ئۆزىنى ئويلايدۇ، ئىلاجىم يوق

مەن ئالتە شەلىك-سەھرا بالىسى ، ئىلاجىم يوق
ئۇدۇم يۇرتۋازلىق ھەم كۆرەلمەسلىك ،ئىلاجىم يوق
ئەر –ئايال دىمەي،چوڭ-كىچىك دىمەي ھەممىسى ئوخشاش
ياتتا گۇنا يوق،ئۆزىمىزنىڭ ئىشى، ئىلاجىم يوق

يىلدىن –يىلغا تەس بىز خەقنىڭ كۈنى، ئىلاجىم يوق
ھىچ گۇمان يوقتۇر ،زۇۋال تاپماققا، ئىلاجىم يوق
تەرەققىياتمىش شەھەر-شەھەردە ،غارايىپ دۇنيا
ئەقلاق بۇزۇلغان،ساپاسىمىز يوق، ئىلاجىم يوق

بايلارغۇ تولا،قارا قوساق كىلىدۇ، ئىلاجىم يوق
زىيالىمۇ كۆپ،سۆلەتۋاز كىلىدۇ، ئىلاجىم يوق
ھەق ئىش،ھەق گەپكە ،- مانا مەن، دىمەس بىر
نىمە دەپ ياشايدۇ؟ بىلىپ بولمايدۇ، ئىلاجىم يوق

مىڭلاپ قىزلىرىمىز كۆچىغا چىكەتتى ، ئىلاجىم يوق
مىڭلاپ ئوغلانلار ئوغرى ئاتالدى، ئىلاجىم يوق
يوقسۇزلۇق يامان تاشتىمۇ قاتتىق،يىمىسە بولماس
چۇنكى ئىشسىزلىق ئەۋجىگە چىكەتتى، ئىلاجىم يوق

مەنغۇ مۇنداقلا دەپ قويدۇم خالاس، ئىلاجىم يوق
يەنە گەپ بارتى تۈگۈمەيدىغان، ئىلاجىم يوق
بىلىمەن، ھەممىنىڭ كۆڭلىگە تايىن،يېڭىلىق ئەمەس
ئىچىم ئاچچىق بوپ ،ۋاي دات دىدىمغۇ، ئىلاجىم يوق

خوش! دوسلار سۆزۇم تامام بولسۇن ، ئىلاجىم يوق
ھاياتلا بولسام يەنە دەپ كىلىمەن، ئىلاجىم يوق
شۇنىسى راسكى، ئەڭ چوڭ ھوقۇق- تاللاش بىزدە
ئوقۇ!ئۈگەن!ئىشلە!،باشقىغا ھىچ ئىلاجىم يوق

بالىلار قالايمىقان پۇل خەجلىمىسۇن

ئاتا-ئانىلارنىڭ ئىختىسات باشقۇرۇش تەلىمى ياخشى بولمىسا بالىلار قالايمىقان پۇل خەجلەيدۇ.مۇتەخەسسىسلەر مۇنداق قارايدىكەن- بىرىنجى:نۇرغۇن ئاتا-ئانىلار بالىغا ئائىلىنىڭ ئەمىلى ئىختىسادى ئەۋالىنى يۇشۇرىدۇ.بايلار بولسا بالىلارغا ھازىرقى بۇ پۇللارنىڭ مىڭ جاپادا قانداق كەلگەنلىكىنى دىمەيدۇ،نامراتلار بولسا بالىلارغا يوقسۇزلىغىنى يۇشۇرىدۇ،ھەتتا ئۆزى يىمەي،كىيمەي بالىغا ياخشى يىدۈرۈپ،كەيدۈرۈپ، تارتىۋاتقان جاپاسىنى تىنمايدۇ.شۇنىڭ بىلەن بالىلاردا ھىچ بىر پۇل بولمىسا قانداق بولىدۇ؟ دىگەن ھىسىيات بولمايدۇ-دە پۇلنى تىجەپ خەجلەشنى ئەسلا ئۇقمايدۇ.ت

ئىككىنجى:ئاتا-ئانىلارنىڭمۇ ئەھۋالىغا قاراپ ئىستمال قىلىش ئىڭى تۆۋەن بولغانلىقتىن،بالىلارنى توغرا ئىستىمالغا يىتەكلەش ئىڭى كامچىل،پۇل تىپىشنى بىلمىگەن بالىلار،پۇل خەجلەشنىمۇ بىلمەيدۇ،شۇڭا ئۇلار كۆرگەنلىكى نەرسىنى ئالغۇسى،يىگىسى كىلىدۇ،ئەزىنىنى ياراتماي قىممىتىگە يۇگۇرىدۇ،ئىلانغا ئىشىنىپ مودا قوغلۇشۇپ كىتىدۇ-دە نۇرغۇن پۇل بىكارغا ئىسراپ بولۇپ كىتىدۇ.ت

ئۈچۈنجى:ئاتا-ئانىلارنىڭ ئۆزىنىڭ پۇلغا چوقۇنۇش ئىددىيىسى بەك كۇچلۇك ۋە جەمىيەتتە پۇلدارلارنىڭ ئەيش-ئىشرەتلىك تۇمۇشى بالىلارنىمۇ پۇلغا ئامراق،تەيار پۇلنى خەجلەپ ھوزۇر-ھالاۋەت سۇرۇشكە تىخىمۇ قىزىقتۇرۇپ كىتىۋاتىدۇ.ت

دىمەك،ئاتا-ئانىلار بالىلارغا پۇل تىپىش ۋە پۇل تىجەپ خەجلەش توغرىسىدىكى تەلىم -تەربىيىگىمۇ سەل قارىماسلىق كىرەك.ت

sapasi yoq

Qedi –qamiti qamlashqan,
Kiyim-kichigi yarashqan.
Mingish –turushi chaqanken
Gep-sozi cholta adashqan.

Udul kelse set tukurup,
Kocha dimey shirt mishqirip.
Tugumeydu ushaq sozi,
Chaynap sighiz pasilditip.

Qiziqchimish titiqsizken,
Aghzi bizep xala oziken.
Qolidin hich poq kelmeydu,
Bikartelet haram yerken.

Telfunlishidiken waqirap ,
Essalam darken jaqirap.
Ammiwi sorun kari yoq,
Set gep qilidu chiqirap.

Chongni hormet ya qilmaydu,
Kichikni izzet bilmeydu.
Nesihet qilsa koyunup ,
beribir nezer ilmaydu.

Mektepte yaxshi oqumay,
Ya, huner-ilim ugenmey,
Hal chong ,texi ten bermeydu,
Shunche jiq illet tugetmey.

Oqughanmu tayinliqla,
Oqumighan bana tola,
Dimisimu ziyali heq,
Ozni tuzise nime bola.

Xata ,yene ozining ras,
Li uqmaydu jahil adash.
Tishi pal-pal ichi ghal-ghal,
Qashshaq,nadan,horun qaqwash.

Ozengni bil ozgini qoy,
Sapa towen,yoq oylap qoy.
Bilim bashqa,eqil bashqa,
Men ademmu?-dep sual qoy.

بالىڭىز بەكمۇ يۇۋاش بوپ كەتمىسۇن

ئائىلە تەربىيىسى تەجىربە -ساۋاقلارنى يەكۇنلىسە شۇنى ھىس قىلغىلى بولۇدۇكى-تۆت نەرسە ئىنتايىن موھىم.ت

بىرى:قويۇق پەرزەنتلەر مۇناسىۋىتى قۇرۇش،يەنە بىرى:ئاۋال بالىنىڭ ئەخلاقى تەربىيىسىگە،ئاندىن ئەقلى تەربىيىسىگە دىققەت قىلىش،ئۈچۈنجى بىرى:بالىلارنىڭ ئۆزىگە ئىشىنىشىگە ياردەم بىرىش،تۆتىنجى بىرى:بالىلارنىڭ ئوڭۇشسىزلىققا يۇزلىنىش ۋە قارشى تۇرۇش ئىقتىدارىنى ئۆستۇرۇشكە ياردەم بىرىش لازىم.ت

ھازىر كۆپۇنچە ئاتا-ئانىلار بالىسىنىڭ يۇۋاشلىغىدىن بەك خۇش،ياكى يۇۋاش بولسىدى دەيدۇ،ئەمەلىيەتتە بۇ بىر خىل خاتا قاراش.بىز مۇنداق يۇۋاش بالىلارنى تۇركۇملەپ يىتىشتۇرۇپ چىقساق كەلگۇسىدە ئۇلارنىڭ ئۆزىگە ئىشىنىش ۋە ياخشى بولغان ئۆز-ئۆزىنى نامايەندە قىلىدىغان مۇستەققىلىقىدىن مەھرۇم قىلغان بولىمىز.ھەتتا ئۇلارنىڭ يىڭىلىق يارتىش روھىنى بىججىت قىلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ كەلگۇسىدە ماسلىشىپ ياشاش ئىقتىدارىمۇ بولمايدۇ.بۇغۇ يالغۇز ئاتا-ئانىلار قارشى بولماستىن پۇتكۇل جەمىيەتمۇ شۇ-يۇۋاش بالىلار ياخشى دەيدۇ،شۇڭا مەكتەپتە ئچتە ياخشى ئوقۇغۇچىنىڭ كۆپۇنچىسى قىزلار.بولۇپ بۇ ئاتالمىش ئۇچتە ياخشى ئوقۇغۇچىنىڭ ئارىسىددا بىرمۇ كەپسىز بالا يوق.ئەمىليەتتە كەپسىز بالىلار-ئەڭ ئەقىللىق بالىلار،ھەق-ناھەق قارشى ئىنىق بالىلار،روھى ساغلام بالىلار،ماسلىشىش ئىقتىدارى يۇقۇرى ياشاشقا تامامەن لاياقەتلىك بالىلار.ئەگەر جەمىيەت،مەكتەپ بولۇپمۇ ئاتا-ئانىلار مۇنداق بالىلارنى توغرا يىتەكلىسە ئۇلار-كەپسىز بالىلار كارامەت تالانىت ئىگىللىرىدۇر.ت

balilargha bixeterlik terbiyisini kuchaytish lazim

hazir, jemiyet bek murekkep,qalaymiqan bolup,yash-osmur balilarning yishi kichik,tini ajiz,medeniyet qarshi we jemiyet tejirbisi yenila cheklik,mijez-xaraktiri piship yitilmigen bolghanliqtin,etrapidiki hadislerning toghra-xatasini ayrish we xetiridin mudapiyelinish iqtidari kemchil.shunga ,rohi we jismani jehettin asanla xeyim-xeterge uchraydu.
gerche ,doletlik hokumet orunliri, balilarning hayati bixeterlikige alaqidar qanun-nizamlarni tuzup emilileshturgen bolsimu ,biz ata-anilarningmu balilarning bixeterliki toghrusida oteshke tigishlik mesuliyetliri bar.yeni:
1.balilargha hayatining bixeterlikige diqqet qilish toghrisida telim-terbiye birish lazim. mesilen:yaxshi ozuqlinish,soghuq ichimliklerni kop ichmeslik,haraq ichmeslik,tamaka chekmeslik,dem ilishqa diqqet qilish,tenterbiyige aktipqatnishish...
2.balilargha yardemliship ulargha ''bixeter rayon '' belgulep birish lazim.mesilen:ras bilen yalghanni,heq bilen naheqni ayrish,yaman adem,yaman ishlardin yiraq turush,yaxshi keypiyatini saqlash...
3.balilar uchun illiq aile keypiyati yaritip birish lazim.mesilen:er-xotunlar itipaq otush,balilargha sewri -taqetlikbilen telim-terbiye birish,urup-tillimasliq...
4.balilarda ozini qoghdash ingini osturush lazim.mesilen:qatnash qaidisige ruaye qilish,yat ademlerge yiqin yolimasliq, tor oyunlirini kop pynimasliq,qaram baturluq qilmasliq,ottin mudapiyelinish,jiddi ququzush,telfon alaqe qilishlardin addi sawat bilish...
likin,yuqarqi tereplerde eng mohimi -balilargha hayatining bixeterlikige diqqet qilish toghrisida telim-terbiye birishtur.yeni:
biri:balilar ozining hayatigha ozi mesul bolushi,ozining hayatlighi-ata-anisi,qerindashliri,dos-buraderliri ,hetta millat uchun hemmidin qimmet ikenligini tonup yitip , kelguside ailisige, jemiyetke, milettke ,wetenge kongul bolush lazimlighini chushunish terbiyisi birish lazim;
yene biri:balilarda yaxshi-yamanni periqlendurup ,laiyighida ish korush terbiyisi birish lazim.
uchunji biri:exlaqsizliqning tesiri,dawamliq balilargha qanungha xilap jinayi qilmishlarning yaman aqiwiti chushendurup,exlaq we qanungha boysinish terbiyisi birish lazim ;
dimek,balilargha her waqit bixeterlik telim-terbiyisi birish -xatirjem turmushning kapaliti.

olum teshwishi

tughulduq olmekke hazirmiz birkun,
kormekke ilajing yoq teqdir -pishane.
risqing ger putulse bir kuni haman,
toxta yoq olmekke,shudur pishane.


hazirmu,ete- ya ogun ,bilmeymiz,
sap-saqtuq ihtimal olup kitermiz.
pishikel her kuni kozge korunmes,
saqaymas kiselge -ya muptilarmiz.


oy -waran chala tixi ,pilan tugmigen,
ballirimiz yash idi ,ishigha tegmigen.
amal yoq her-kimning risqi ozige,
ezrail hayt dise ,ozre yoq dimigen.


hemmimiz axiri olup kitimiz,
qara yerning tigige kirip kitimiz.
teyarliq puttimu?,saqlap turmaydu,
ni arman,ni dette hesret chikimiz.


beri bir yash -qerigha olum bar axir,
dawasiz aghriqtin, xuda saqlisun.
bolsimu her taghdek malu -dunyaying,
imansiz kitishingdin, xuda saqlisun.


bilemsen hey insan!,olup kitisen,
hettaki wesiyetke ulgurelmeysen.
shughichu hushar bol!,gheblette yurme,
her waqit bar olum ,qutulalmaysen


xotunum yash tixi chidimaymen dime,
ballirim esqatti unimaymen dime.
ezrail keldimu?,tallash yo emdi,
bankida pulum bar xejleymen dime.


hayatning menasi yep-ichish emes,
ya tugumes tamasha, neghmide emes .
baladur shehwetlik hawayi nepsing ,
ademlik burchung bar,sen heywan emes.


ihtimal meslikte ,kochida olisen,
ihtimal ashna dep ,numusta olisen.
haraqkesh,zinaxor,qimarwaz eblex,
ihtimal do tikip, utturup olisen.


ihtimal namazda ,meschitta olisen,
ihtimal sawap izlep,japada olisen.
musulman,teqwadar -sen momun bende,
ihtimal heremde hejide olisen.


dimekchi yaxshigha ,yamangha oxshash,
bar olum ,perqi shu -jan chiqmaq asan.
xalisa igem-alla,yaxshning ejri,
bikar ketmes,jennetke kiridu asan.


ilahim,heq yolda imanim bergin,
yashashqa imkan hem adalet bergin.
ash-nangha,kiyimge muhtaj qilmighin,
tinim saq,xatirjem turmushum bergin.

بالامنىڭ ۋەدىسى

ئەتتىگەندە تۇرىمەن،
يۈز كۆزۈمنى يۇيىمەن.
بىسىسىمىللا دەپ چاي ئىچىپ،
مەكتىۋىمگە يۈرىيمەن.

مەكتىۋىمىز بەك يىراق،
ئامالىمىز بار بىراق.
يولدا دىققەت قىلىمەن،
بىلىپ ئوڭ سول ،كۆك چىراق.

سىنىپ ئىچى يوپ يورۇق،
ھەممە باللار كەپ بولدۇق.
مۇئەللىم دەرس ئۆتكەندە
ئاڭلاپ تۇرىمەن تولۇق.

ئەگەر بولسا بىلمىگەن،
قول كۆتۈرۈپ سورايمەن.
مۇئەللىم قايتا دەپ بەرسە،
ئەستائىدىل قارايمەن.

دەرستىن چۈپلا قايتىمەن،
ئۇدۇل ئۆيگە بارىمەن.
ئىشىكتىن كىرىپ ئەسسالام،
چوڭلار خۇشال رازىمەن.

تامىغىمنى يەپ بولۇپ،
بىر دەم ئارام ئالىمەن.
تېلىۋۇزورمۇ كۆرمەيمەن،
ئۈگۈنۈشۈمنى قىلىمەن.

شەنبە يەكشەنبە دەم ئىلىش،
ئۇيقۇم قىنىپ قوپىمەن،
چاي پاي ئىچىپ بەھۇزۇر،
دەرس تەكرار قىلىمەن.

ئىشلەپ بولۇپ تاپشۇرۇق،
ئەمدى ئوينايمەن تاماشا.
نەدە دوسلار مەن باراي،
رۇخسەت ماڭا كەڭ تاشا.

دادام، ئاپامغا رەھمەت،
ئاش، نان، كىيىم بېرىدۇ.
ياخشى ئوقۇپ چوڭ بولۇپ،
مەن باققاندا قېرىيدۇ.

خاتىرجەم بول چوڭ دادا،
يانا سەنمۇ چوڭ ئانا.
چوقۇم ياخشى ئوقۇپمەن،
دوختۇر بولىمەن قىل دۇئا

ئوغۇل بالا ۋەدەم شۇ،
بۇ گىپىمدىن يانمايمەن.
ئىشەنمىساڭ قاراپ تۇر،
راست ھىچكىمدىن قالمايمەن

كۆڭۈلدىكىدەك ئاتا-ئانا بولۇڭ

دۇنيادا ھەممە نەرسىنى تاللىۋالغىلى بولسىمۇ ،ئاتا-ئانىنى تاللىۋىلىش يوق.شۇنداقتىمۇ ئاتا-ئانىلار ھەددىدىن ئاشماي ئۆزىنىڭ بالىلار ئالدىدىكى ئادىمىيلىك مەسئۇليىتىنى ئەستائىدىل ئويلاپ باقسا بولىدۇ.شۇڭا تۆۋەندىكى تەرەپلەردىن ئۆزىڭىزنى دەڭسەپ كۆرۈڭ

بىرىنجى:گەپ -سۆز،ئىش-ھەركىتىڭىزگە دىققەت قىلىپ ،ياخشى ئۈلگە بولۇڭ

ئىككىنجى:ھەر ئىشتا بالا بىلەن مەسلىھەت قىلىپ،پىكرىنى ئىلىڭ،دائىم پاراڭلىشىپ تۇرۇڭ

ئۈچۈنجى:بالىلارغا مۇستەققىلىق بىرىڭ،ھەممە ئىشىغا چات كىرىۋالماڭ،ئەمىلى تۇرمۇشقا چۆكسۇن- پۇرسەت بىرىڭ

تۆتۈنجى:بالىلارغا ئىشىنىڭ،بەكمۇ ئۆزەمچى بولىۋالماڭ

بەشىنجى:بالىلارغا بولغان كۆيۈنىشىڭىزنى بىلەن سالاھىتىڭىزنى مۇۋاپىق بىلدۇرۇپ تۇرۇڭ

ئالتىنجى:بالىلارغا بولغان پوزۇتسىيىڭىز سىلىق بولسۇن،تولا كوتۇلدىماڭ،ئاغزىڭىزنى ئىتتىك قىلماڭ

يەتتىنجى:ھەر ۋاقىت سىزمۇ ئۆزىڭىزنى تەربىيلەپ،دەۋرىگە،بالىلارنىڭ سەۋىيەسىگە ماسلىشىڭ

سەككىزىنجى:بالىلارنىڭ ھەر-تۈرلۇك ئىھتىياجىنى چۇشۇنۇڭ ھەم توغرا كۈزۈتۈپ ھۆكۇم قىلىڭ

توققۇزىنجى:دائىم مەكتەپ بىلەن پىكىر ئالماشتۇرۇپ ،بالىنىڭ مەكتەپتىكى ئىپادىسىنى ئۇقۇشۇڭ

ئونىنجى:بالىلاردا چوقۇم توغرا ئەخلاق قارشى ۋە مەسئۇلىيەت قارشىنى يىتىلدۇرۇڭ

شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئاتا-ئانىلار يەنە تۆۋەندىكىلەرگە دىققەت قىلىش لازىم

بىرىنىجى:ئۆزىڭىزنى ئاتا-ئانا دەپ قالتىس چاغلاپ ،ئۆزىڭىزنىڭكىنىلا راست دەپ تۇرىۋالماڭ

ئىككىنجى:بالىلارنىڭ ھەممىسى ئوخشاش،قىز-ئوغۇل دەپ ئايرىماڭ
ئۈچۈنجى:بالىلارنى ياخشى-يامان دەپ ئايرىماڭ

تۆتىنجى:تاماكا چەكمەڭ،ھاراق ئىچمەڭ،قىمار ئوينىماڭ،ناماز ئوقۇڭ

بەشىنجى:بالىلار خاتالىق ئۆتكۇزدە ئۇرۇپ- تىللاپ داۋراڭ سالماڭ

ئالتىنجى:ئەر-خوتۇن ئىناق -ئىتىپاق بولۇڭ،جىدەل-ماجرا قىلماق

يەتتىنجى:تالادىكى ئاچچىقنى،خىزمەتتىكى كۆڭۈلسىزلىكلەرنى ئۆيگە ئەككىرمەڭ

سەككىزىنجى: بالىنى كىتاپلا كۆردىمەي،ئۇلارنى ئۆي ئىشى قىلىشقا يول قويۇڭ

توققۇزۇنجى:ھەر-ۋاقىت سىياقىڭىزغا دىققەت قىلىڭ،ئۆزىڭىزنى تاشلىۋەتمەڭ

ئونىنجى:ھەرگىز كونا خىماننى سورۇپ بالىنى ئەيىپ قىلىۋەرمەڭ

بالىلار ئوقۇشتىن بىزار بولغاندا

ھەر قىتىم تەتىلدىن يىغىلىپ ئوقۇش باشلىغاندا ياكى ھەر دۇيشەنبە ئوقۇش باشلىغاندا، كۆپۇنچە بالىلارنىڭ ئەركىن-ئازادە ئۆيىدىن،تۈگۈمەس ئويۇن -تاماششادىن قىيىمىغان-يەنە ئوقۇشتىن زىرىككەن ھالدا بوينىدىن باغلىغاندەك مەكتەپكە ماڭغانلىغىنى كۆرىمىز.ئوقۇشتىن بىزار بولۇش ھازىرقى ئاتا-ئانا،ئوقۇتقۇچىلارنىڭ بىشىنى ئاغرىتىۋاتقان چوڭ مەسىلە .مۇنداق مەكتەپتىن زىرىككەن بالىلارغا راستىنلا تۇزۇك ئامالمۇ يوق .گەرچە مەكتەپتىن زىرىككەن بالىلارنىڭ سەۋەپلىرى ئوخشاش بولمىسىمۇ ،يىغىنچاقلىغاندا تۆۋەندىكى بىر-قانچە سەۋەپتىن بولۇشى مۇمكىن.ت

بىرىنجى:ئائىلە مۇناسىۋىتى ياخشى ئەمەس،ئاتا-ئانىسى داۋاملىق بالىنىڭ ئالدىدا ئۇرۇشۇپ-تاكاللىشىدۇ،ئەپ ئۆتمەيدۇ،ئەسلىدىن ئىللىق،خاتىرجەم بولۇشقا تىگىشلىك ئۆي بالىلارغا ئەمدى بىخەتەر ،كۆڭۈللۇك تۇيلمايدۇ-دە ئەتراپتىكى ئىشلاردىن، جۈملىدىن ئوقۇشتىنمۇ بىزار بولىدۇ.ت

ئىككىنجى:ئاتا-ئانىنىڭ تەلىۋى بەك يۇقۇرى،بەزى ئاتا-ئانىلار ھەدەپ بالىسىنى باشقىلار بىلەن سىلىشتۇرۇپ ،مەسىلىنىڭ نىگىزىنى ئۈگۈنۈشنىڭ موھىملىغىغا قويۇپ بالىلارغا بىسىم ئىلىپ كىلىدۇ-دە بالىلاردا ئاتا-ئانىسىغا قارشى ھالدا ئەكسىچە ئۈگۈنۈشتىن قاچىدۇ.ت

ئۈچۈنجى:بالىلىق مەزگالدىكى مىجەزنىڭ تەبىئىلا ئىتتىك بولۇشى،ياش-ئۆسمۈرلەرنىڭ مىجەزى ئىتتىك بولۇپ ئاسانلا ھاياجانلىنىدۇ ،قارشىلىق قىلىش ئىددىيىسى كۇچلۇك بولىدۇ-دە ئاتا-ئانىسى بىلەن تاكاللىشىدىغان،ئۆيدە زومىگەرلىك قىلىدىغان بولىۋالىدۇ.ڧىزولوگىيەلىك ئاممىللارنى ئالغاندا توي قىلىش يىشىغا يەتكەن بالىلادا(شۇڭا دىنىمىز بالىلار18 ياشقا كىرىشتىن بۇرۇن توي قىلسا ياخشى دەپ قارايدۇ) ئەلۋەتتە تىخىمۇ مىجەسى چۇسلۇق بولۇپ ئوقۇشتىن ئەسلا زىرىكىدۇ.ت

مۇنداق ئاھۋالدا ئاتا-ئانىلار قانداق قىلىش كىرەك؟

ھەر-كىم ئۆز ئەھۋالىغا يارىشا ئىش تۇتۇپ ئىمكان بار بالىلارنىڭ ئوقۇشىغا پايدىلىق بولغانلىكى ئىشلارنى قىلىپ بىرىش لازىم.يەنى

بىرىنجى:ئاتا-ئانىلار بالىلارنىڭ ۋاقىتلىق ئوقۇشتىن زىرىكىشىنى توغرا قاراپ،چۈشۈنۈش لازىم

ئىككىنجى:ئائىلىدە ئەر-ئاياللار ئىتىپاق بولۇپ، ئىمكانىيەتنىڭ بىرىچە خۇشال كەيپىياتنى يارتىپ،بالىنىڭ ئۈگۈنۈشىگىلا كۆڭۈل بەرمەي بالىنىڭ كۆڭلىنى چۈشۈنۈشكە تىرىشىپ،بالىغا ئىللىق ئائىلە تۇيغۇسىنى ھىس قىلدۇرۇش لازىم

ئۈچۈنجى:بالىغا بەك يۇقۇرى تەلەپنى قويۇپ بىسىم ئىشلەتمەسلىك لازىم،ھازىرقى بالىلارنىڭ بىسىمى ئاتا-ئانىلارنىڭكىدىن قىلىشمايدۇ،مەكتەپتىكى بىسىممۇ يىتىپ ئاشىدۇ.ت

تۆتۈنجى:ئەگەر بالىلار توي قىلىش يىشىغا يەتسە ھەم بالىلارنىڭ شۇ ئارزۇسى كۇچلۇك بولسا ئالى مەكتەپكە چىققاندا تويىنى قىلىپ قويسا تىخىمۇ ياخشى بولۇپ،بالىلارنىڭ ئارتۇقچىلىغىنى تىخىمۇ جارى قىلدۇرۇشقا پايدىلىق.ت

دىمەك،ئاتا-ئانىلانىڭ بالىلارغا بولغان ھەقىقى ئۈممۈتى- بالىللىرىمىزنىڭ خۇشاللىق ئىچىدە ئۈگۈنۈپ ئەخلاقى ئەقلى ۋە جىسمانى تەرەپتىن تەڭ يىتىشىپ چىقىشقا ئىلھام بولسۇنكى ھەرگىز بىسىم بولۇپ قالمىسۇن.ت

بىزنىڭمۇ تۇپراق بىشىغا چىقىدىغان ئادىتىمىز بار

خەنزۇلارنىڭ ھەر يىلى 4-ئاينىڭ 4-كۈنى ئۆتكۈزىلىدىغان قەۋرە سۈپۈرۈش بايرىمى، قانۇندا بەلگۇلەنگەن ئەنئەنىۋى بايرام بولۇپ ،ھىس قىلىشىمچە ئۇنىڭ ئەھمىيىتى ناھايىتى زور ئىكەن.بۇ كۈندە خەنزۇلار چوڭ-كىچىك ئائىلە بويۇنچە قەۋرىستانلىققا چىقىپ، ئۆلۈپ كەتكەن ئەجداتلىرىنىڭ روھى ئۈچۇن، ئادىتى بويۇنچە كۈجە كۆيدۈرۈپ دۇئا تالاۋەت قىلىدىكەن.پۈتۈن دۇنيادىكى ھەر قانداق مىللەت ئۆز مەدىنى يادىكارلىقلىرىنى،ئۆرۇپ ئادەتلىرىنى قىزىپ، ھەدەپ كۆككە كۆتۈرۈپ مىللى خاسلىقىنى نامايەن قىلىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە،جۈملىدىن بىز ئۇيغۇر خەلقىمۇ ئەلۋەتتە يوقۇلۇش گىرداۋىغا بىرىپ قالغان نى ئىسىل ئۆرۇپ-ئادەت، ئەن-ئەنىللىرىمىزنى تىخىمۇ تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىپ قىزىشىمىز،ۋە ھازىر يىراق يىزا-قىشلاقلاردا ساقلىنىپ داۋاملىشىپ كىلىۋاتقان ئۆرۈپ-ئادەتلىرىمىزنى قوغدىشىمىز،ساقلىشىمىز،داۋاملاشتۇرىشىمىز لازىم،بۇ ئارقىلىق ھازىرقى ئۆزىنى تونىيالمايۋاتقان ياش ئەلاتلارغا جانلىق مىللەتپەرۋەرلىك تەلىم-تەربىيىسىنى بەرگىلى،كەلگۈسىدە بىز ئۇيغۇر مىللىتىنى ئۆز مىللەت سۈپۈتىدە ئەۋلاتمۇ-ئەۋلات داۋاملاشتۇرۇپ ماڭالايدىغان ئەۋلاتلارنى يىتىشتۈرۈپ چىققىلى ھەم بولىدۇ.ت

تارىختا بىز ئۇيغۇرلارنىڭ ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىگە قوشقان توھپىسى زور بولۇپ،بىلىشىمچە ئۆلكە ئازات بولغاندىن بۇيان بۇ جەھەتتىكى يازمىلار كۆپلىگى ھەم تەسىرلىكلىگى بىلەن كىشىنى ھاياجانغا سالىدۇ-يۇ،بۇ بايانلاردىكى ئۆرۇپ-ئادەتلىرىمىزنىڭ يوقالغىنىدىن پەيدا بولغىنى ئاز، قىسمەنلىكىدىن ئومۇملاشقىنى ئاز،ئىنكار قىلىنغىنىدىن ئىتىراپ قىلىنغىنى ئاز.بۇ ھەقتە يەنە گەپ قىلس،گەپ ئاۋۇپ كىتىدۇ ھەم يەنە نۇرغۇنلىغان يازمىلار بىلەن تەكرار بولۇپ قالىدۇ.ئۆزىمىزنىڭ گىپىگە كەلسەك،بىز ئۇيغۇرلارنىڭمۇ خەنزۇلارنىڭكىدەك قەۋرە بىشىغا چىقىپ ئۆلگەن ئۇلۇغلىرىمىز،قەھرىمانلىرىمىز، ئاتا-بوۋىللىرىمىز، ئۇرۇق-تۇققان،دوس-بۇرادەرلىرىمىزنىڭ روھى ئۈچۈن دۇئا تالاۋەت قىلىدىغان ئەڭ ئىسىل،توغرا بولغان،موھىت ئاسرايدىغان، پايدىسى كۆپ ئۆرۇپ-ئادىتىمىز بار.بۇ ئادىتىمىزنىڭمۇ ئۆزىگە لايىق قائىدە -تەرتىپلىرىمۇ بار.موھىمى ئۆلۇمنى ياد ئىتىپ ھاياتلىقنى قەدىرلەشتە،ئەجداتلارنى ياد ئىتىپ ئەۋلاتلارنى تەربىيلەشتە،مىللى غۇرۇرىنى كۇچايتىپ ئۆز-ئارا ئىتىپاغلىقنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا ئەھمىيىتى ئىنتايىن زور.شۇڭا ئاتا-ئانىلار بالىلارغا مىللەتپەرۋەرلىك،ۋەتەنپەرۋەرلىك تەربىيىسىنى كىچىگىدىن باشلاپ بىرىپ،ھەر بىر ئۆرۇپ-ئادەتلىرىمىزنىڭ تارىغىنى ئاۋال ئۆزى بىلىشى،ئاندىن بالىغا توغرا بىلدۈرىشى لازىم،بالىلارنىڭ بۇ ئىشتا قانداق پوزۇتسىيەنىڭ بولۇشى يەنىلا ئاتا-ئانىغا باغلىق.ھەممە ئادەم ئۆز ئىشىغا پۇختىلا بولۇپ بالىلارنى ياخشى تەربىيلىسە،ئۆز-ئارا ئىناق-ئىتىپاق ئۆتسە،ئۆزىنىڭ ئەقەللى قانۇن ئالدىدىكى ھوقۇق-مەجبۇرىيىتىنى بىلسە چوقۇم كەلگۈسىمىز پارلاق بولىدۇ،باياشاتلىق ھەرگىز بايلىقتىلا ئەمەس بەلكى ئاق-قارىنى،ھەق-.ناھەقنى پەرىق ئىتىشتە،ئىنكاس قايتۇرۇشتا

ئاخىرىدا ئوقۇرمەنلەرنىڭ مىللىتىمىزنىڭ قەنداق ئۆرۇپ -ئەدەتلىرى بارلىغىنى ئويلاپ ساناپ،خاتىرلەپ قويۇشىنى ئۈممۈت قىلىمەن.ت

بالىلارنىڭ ئۈگۈنىشىگە يىتەكچىلىك قىلىش

گەرچە ھازىرقى مۇئارىپ تۇزۇلمىمىز بالىلارنىڭ ھەر -قايسى تەرەپتىن نورمال ئۆسۈپ يىتىلىشىگە دىگەندەك ماس كەلمىسىمۇ،لىكىن بالىلار مەكتەپ ئورۇنلاشتۇرغان ئائىلە تاپشۇرۇقلىرىنى ئىشلىمەيمۇ ئامال يوق

بالىلارنىڭ تاپشۇرۇق ئىشلىشىنى دىسىلا بەزى ئاتا-ئانىلارنىڭ بىشى ئاغرىيدۇ،ئەمىليەتتە باشلانغۇچ باسقۇچىدىكى بالىلاردا ئۆزىنى بىلىپ،ئاڭلىق تونۇش ئىدىيىسى تىخى پىشىپ يىتىلمىگەنلىكتىن،ئۇلارنىڭ سەبى كۆڭلىدە مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى بولمايدۇ. ئۇلار ھەممە ئىشنى چالا-پۇلا قىلىپلا بولدى قىلىدۇ.شۇڭا تاپشۇرۇق ئىشلەشتىمۇ،ئاتا-ئانىلار بالىلارغا يىتەكلچىلىك قىلىشنى كۇندىلىك خىزمىتىگە ئايلاندۇرۇش لازىم

ئاتا-ئانىلار بالىلارنىڭ تاپشۇرۇق ئىشلىشىگە يىتەكچىلىك قىلىشتا قايسى ئىشلارغا دىققەت لازىم؟

بىرىنجى:بالىغا ھەمرا بولۇپ تەڭ ئوقۇشۇپ بەرمەسلىك،بۇنداقتا بالا جىددىيلىشىپ كىتىدۇ

ئىككىنجى:ھەدەپ ئۇنداق-مۇنداق دەپ كۆرسەتمىلىك قىلماسلىق،بۇنداقتا بالا ئۆزى كاللا ئىشلەتمەيدۇ

ئۈچۈنچى:بالىنىڭ ئورنىدا تاپشۇرۇق ئىشلەپ بەرمەسلىك،نەرسى-كىرەكلىرىنى يۇغۇشتۇرۇپ بەرمەسلىك،بۇنداقتا بالا ھورۇن بولۇپ قالىدۇ.ت

ئۇنداقتا ئاتا-ئانىلار قانداق قىلىش كىرەك؟

بىرىنجى:ئاۋال بالىنىڭ ۋاقتىدا تاپشۇرۇق ئىشلەش ئادىتىنى يىتىلدۇرۇش لازىم،ياخشى ئادەت كۇندە داۋاملاشتۇرۇشتىن كىلىدۇ

ئىككىنجى:بالىلاردا ئۆزى مۇستەقىل تاپشۇرۇق ئىشلەش ئادىتىنى يىتىلدۇرۇش لازىم،ئاتا-ئانىلار كىچىك ۋاقتىدا بالىنىڭ يىنىدا ئولتۇرۇپ ئاز-تولا يىتەكلەپ بەرسىمۇ ،كىيىنچە بارا-بارا بالىلارنىڭ ئۆزىگە قويۇپ بىرىپ،بالىنىڭ يىنىدا ئولتۇرۇپ ئۆزىنىڭ ئىشىنى قىلىش لازىم

ئۈچۈنجى:تاپشۇرۇقنى ئىشلەپ بولغاندىن كىيىنمۇ،ئاتا-ئانىلار ئىلھام بىرىپ ،بالىلار ئۆزىگە تاپشۇرۇقىنىڭ توغرا -خاتاسىنى يەنە بىر قىتىم تەكشۇرتۇش لازىم،بۇنداقتا نىمە ئۈچۈن خاتالىق كۆرۇلىدۇ بالىلارغا تىخىمۇ ئىنىق بولىدۇ

تۆتۈنجى:بالىلار قىيىن مەسىلىگە يولۇققاندا ئاتا-ئانىلار بىريوللا ھەل قىلىپ بەرمەستىن،بالىلارغا قايتا-قايتا چۇشەندۇرۇپ،ئاندىن جاۋاۋىنى قەدەمۇ-قەدەم بىشارەت بىرىپ، ئاخرىدا بالىلارنى ئۆزى يەنە داۋاملىق ئويلاشقا ئىلھاملاندۇرۇش لازىم
　قىسقىسى،ئاتا-ئانىلار سەۋرى- تاقەت قىلىپ، دەسلەپكى باشلانغۇچ ئوقۇش مەزگىلدە چوقۇم بالىلارنىڭ يىنىدا ئولتۇپ ،بالىلاردا ئۆزلىكىدىن ئۇگۇنۇش قىلىشتەك ياخشى ئادەتنى يىتىلدۇرۇش لازىم

بالىلارنىڭ ئالدىدا ئۇرۇشماڭلار

ئەر-خوتۇنلارنىڭ ئۇزۇن مۇددەت بىرگە ياشاپ،تۇرمۇشتا ئۇنداق-مۇنداق سۇركۇلۇش زىددىيەتلەرنىڭ بولۇشى نورمال ئەھۋال.موھىمى ئەر-خوتۇنلار مۇنداق چاغدا قانداق قىلىپ بالىلاردىن يۇشۇرۇپ ئۇلارنى رەنجىتىشتىن خالى بولغىلى بولىدۇ؟

گەرچە ئەر-خوتۇنلار ماجراسىنىڭ مىڭ تۇرلۇك سەۋەپلىرى بولسىمۇ،مۇنداق جىدەل ماجرا بالىلارنىڭ كۆز ئالدىدا بولسا بالىلارنىڭ ساغلام ئۆسۇپ يىتىلىشىگە ناھايىتى زور زىيىنى بار.ئەگەر ئاتا-ئانىلار بالىلار ئۇچۇن بولسىمۇ ئۆزىنى بىسىۋىلىپ ،ياكى تالىشىۋاتقان مەسىلىنى ئاستاغىنە بالىلار يوق يەردە ھەل قىلىشقا تېرىشسا بالىلارغا بولغان تەسىرى تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ.ن

بىر-بىرىنىڭ كۆڭلىنى ئاغرىتقانغا لايىق ئىش يوق ،ئەرزىمەس جىدەل باشلاندى،ئەر-خوتۇن ھەر ئىككىلىسى جىددى ھالەتكە ئۆتتى دىسەك،ئەگەر1-ئەر-خوتۇن ئۇرۇشۇشتىن خالى بولالمايدىغانلىغىغا كۆزى يەتسە ،ئاۋال بالىنى سىرىتقا چىقىرىۋىتىش ياكى خۇشنىلارنىڭكىگە ئورۇنلاشتۇرۇپ قويۇش.2-بالىنى بىر يەرگە ئرۇنلاشتۇرۇش ئەپسىز بولۇپ قالسا ئەر-خوتۇن ئىككىسى ۋاقىتلىق ئايرىلىپ تۇرۇپ سوغۇققانلىق بىلەن ئاۋال ئۆزىنىڭ سەۋەنلىكىنى ئىزدەپ قارشى تەرەپنى چۇشۇنۇشكە تېرىشىش.3- بوغۇلۇق ئىش بولدى،ئەر-خوتۇن ئۆزىنى تۇتالماي سەتلىشىپ بالىنىڭ ئالدىدا ئۇرۇشتى،شۇنداقتىمۇ بالىغا چۇشەندۇرۇش ۋە تەسەللى بىرىش ئارقىلىق بالىنى خاتىرجەم قىلىش لازىم.4-ئەڭ موھىمى ئەر -خوتۇن ئىككى تەرەپ چوقۇم ئۆزىنى،تۇتىۋىلىش لازىم،ھەرگىز ئاقىېۋىتىنى يۇغۇشتۇرىۋالغۇسىز دەرجىدە بولۇپ كەتمەسلىك لازىم.5-بالىغا ئاتا-ئانىسىنىڭ ئەپ بولۇپ قالغانلىغىنى،بۇندىن كىيىن ئىناق-ئىنجىل ئۆتىدىغانلىغىنى بىلدۇرۇش لازىم،بالىلارنىڭ كوڭلى ئارم تاپسۇن. م

ئەر-خوتۇنلار بالىنىڭ ئالدىدا ئۇرۇشۇپ قالسا بالىلارغا قانداق يامان تەسىرى بار؟

پىسخولوكلار شۇنداق قارايدىكەن-ئائىلە بالا ئۇچۇن ئەڭ بىخەتەر،ئەڭ مىھرى ئىسسىق جاي،ئەگەر ئۆيدە ئاتا-ئانا ئۇرۇشۇپ ئائىلە كەيپىياتىنى بۇزىۋەتسە،بالىلاردا ئەنسىزلىك ،قورقۇمسىراش پەيدا بولۇپ ئۇلارنىڭ روھى كەيپىياتى ۋە ئەقلى ئىقتىدارىنىڭ نورمال تەرەققى قىلىشىغا چوڭ زىيىنى بولىدۇ.نۇرغۇن كىچىگىدىن تارتىپ مۇشۇنداق ئۇرۇش -جىدەل قۇرۇمايدىغان ئائىلىدە چوڭ بولغان بالىلارنىڭ ئۇگۇنۇشى ۋە ماسلىشىش ئىقتىدارى چوڭ توسالغۇغا ئۇچرايدۇ- دە بۇنداق بالىلارنىڭ كەلگۇسىدىن سۆيۇنۇش مۇمكىن ئەمەس.يەنى:1-ئۈگۈنىشى ياخشى بولمايدۇ-دەرىس ۋاقتىدا دىققىتىنى يىغىپ،تىنىچ ئولتۇرۇپ دەرس ئاڭلىيالمايدۇ،تاپشۇرۇقلارنى ئەستائىدىل ئىشلىمەيدۇ،ئىنتىزامغا بويسۇنمايدۇ.2-جەمىيەتكە ماسلىشىش ئىقتىدارى تۆۋەن بولۇپ،كۆپچۇلۇك بىلەن ئەپ ئۆتەلمەيدۇ،ساۋاقداشلىرى بىلەن چىقىشالمايدۇ،مەسىلىگە يولۇقسا ئۇرۇپ-سوقۇپ بىر تەرەپ قىلىدۇ.باشقىلارغا ياردەم بىرىشنى ئەسلا بىلمەيدۇ،ئەخلاقسىزلىق قىلىدۇ،ئۆزىنى كەمسىتىش ئىددىيىسى كۇچلۇك بولۇپ دائىم باشقىلاردىن ئاغرىنىپ، خاتا چۇشۇنۇپ چاتاق چىقىرىپ تۇرىدۇ.شۇڭا ھورمەتلىك ئاتا-ئانىلار ئىمكان بار بالىنىڭ ئالدىدا سەتلەشمەيلى،بالىنىڭ كۆڭلىنىمۇ چۇشۇنۇپ قويىلى-شۇنداق ئەمەسمۇ؟

بالىلار بىلەن ئەپ ئۆتۇشنىڭ يولى

ئەمىليەتتە بالىلار بىلەن چىقىشىپ ئۆتمەك ئاسان،بالىلارنى دوستۇڭىز ئورنىدا كۆرۇپ،ھۆرمەتلەپ،ھەر-ئىشتا كىڭىشىپ،مەسلىھەتلىشىش.بالىلارغا پىكىر-تەلەپلىرى بولسائاۋال چۇشەندۇرۇش لازىم.خاتالىق ئۆتكۇزسە بالىلار بىلەن پاراڭلىشىپ ھەل قىلىش،تەلەپنى بەك ئاشۇرىۋەتمەسلىك،بالىنىڭ ئاكتىپچانلىقىغا سوغۇق سۇ سەپمەسلىك،بالىنىڭ تەسەۋۇرىنى بوغماسلىق،بالىلارنى كۆپرەك ئەمىلى تۇرمۇشتا چىنىقتۇرۇش ۋە ئۇگۇتۇش لازىم.مۇنداق قىلغاندا بالىلار تىخىمۇ جانلىق بىلىمگە،تەجىربىگە ئىگە بولۇپ بالىلارنىڭ ئۈگۈنۈش قىزغىنلىغىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ.شۇڭا ئاتا-ئانىلار بالىلار ئالدىدا ئوخشاش پوزۇتسىيەدە بولۇپ بىر-بىرىنى ھۆرمەتلەپ،ۋاقتىدا پىكىر ئالماشتۇرۇپ،بالىنىڭ ئالدىدا ئىككىسى ئىككى باشقا قاراشتا بولۇشتىن ساقلىنىش لازىم.شۇنداق قىلغاندىلا بالىلار خۇشال-خۇراملىق ئىچىدە ئۇنى-بۇنى ئۇگۇنەلەيدۇ.چىرايىدىن قاچانلا بولسا تەبەسسۇم جىلۋىلىنىپ تۇرىدۇ

balingizning muhebbetlishishini qandaq chushunisiz

hazirqi jemiyitimizde nurghun kozge sighmighan ishlarghimu konup qalduq,oqush yishidiki balilarning atalmish muhebbetlishishimu shu kozge sighmighan ishning biri .emilyette haziriqi muhebbet chushenchisi xata bolup,qiz-oghullar ottursida binormal munasiwetning hemmisi muhebbetlishish dep qaraymiz. hayatliqta her qandaq nersining qayidisi,chek-chigri bar.bu kunlerde balilar ozlirining muhebbet ishigha qaysi qaide we qandaq chek-chigra bilen toghra-xata dep ayrip kiliwatidu?buni awal ata-ana bolghuchimu estaidil oylap biqishqa kirek.
biz musulman bolghanlighim uchun her qandaq ishini dinimiz islam qaide-yusunigha tedbiqlishimiz lazim.elwette, nurugha natoghra milli orup -adetler bir yolla islam qaidisi dep qarilip,bizning dinimiz islamgha bolghan tonushimizni xatalashturdi,emilyette esli islam -u ozgermes,heqqani buyuk qanun.
muhebbet elmisaqtin untulup qalmaywatqan mengguluk tima,likin oxshash bolmighan dewr,oxshash bolmighan medeniyet qarshi,oxshash bolmighan dolet we oxshash bolmighan dinda oxshash bolmighan muhebbet chushenchisi bar.muhebbet keng menidin alghanda,ademler otturusidiki we ademller bilen bashqa nersiler ottursidiki yaxshi korush yaxshi korulush munasiwitini korsitidu.tar nenidin alghanda,qiz-oghullar arisidiki toy qilishni mexset qilghan soyush soyulush munasiwitini korsitidu.dinimiz islamda muhebbetke bolghan chushendurush teximu iniq bolup -allagha bolghan muhebbet,peyghenbirimiz'hga bolghan muhebbet,ata-animiz'hga bolghan muhebbet,ayalimiz'gha bolghan muhebbet we perzentimiz'gha bolghan muhebbetletler hemmisi oxshash bolmighan menagha ige.islam dinimiz qarshidiki qiz-oghullar arisidiki muhebetning menisi bolsa toy qilip ewlat qaldurup ziminni awat qilishtek insanliq burchini ada qilmaq bolghan heqiqi ,sap muhebbet bolup,nikahlanghan bir -jup er-xotun otturisida normal hormet,ishench,soyush bolushini teshebus qilidu.
muhebbet-bir xil tuyughu,tebi xaraktir,hisiyat.dinimiz islam her -bir insanda mundaq hisiyatning bolushini cheklimeydu,biraq bu hisiyatning kelgusi yaman ishqa sewep bolush amilirini qattiq chekleydu.
eger siz musulman bolsingiz munu ikki shertni hazirlighan asasta muhebbettni bahalang .
1-muhebbetlik hisiyati choqum islam dinimiz qaidisige uyghun kelsun.mesilen,eger bir oghul bolup ,chirayliq bir qizni korgende , uni tebila yaxshi korup qilish hisiyati bolushni dinimiz cheklimeydu,biraq qesten yiqinchiliq qilip kongul awundurush ,qarshi terepni qaymuqturup azdurush, purset yartip xali bolushni niye qilishni dinimiz chekleydu.
2-toghra,sap bolghan muhebbetlik hisiyat yitildurup ,saxta,yaman bolghan muhebbetlik hisiyattin saqlinish lazim.yeni muwapiq namzatni uchratqanda uzun muddet kuzutup-surushturup,saghlam parangliship bir-birining dini,salametligi, qiziqishi,teliwi,artuqchilighi, kemchiligi,dunya qarshi qatarliq tereplerdin heqiqi chushunush hasil qilish,her ikki terep bir-birini muwapiq korse, choqum ata-anilarning razilighi ,guwachilarning bolushi,qanunluq toy xiti ilishi ,nikah oqutup bir-birining heqlirini ada qilishi arqiliq, omurluk er-xotun bolushni niyet qilish lazim . mesilen:siz bir qizni yaxshi korisiz emma omurluk birge bolushqa shert-sharait yoq,undaq iken qarshi tereptin ozini qachurush , aldimasliq lazim .
hazir etrapimizdiki 10 nechche yashliq balilardin tartip ta 30 nechche yashliq boytaqlar dewatqan "muhebbet" hergizmu saghlam bolghan muhebbet bolmastin,belki hawayi- nepsi ustige qurulghan peskeshlik ,bexitsizlik ilip kilidighan mesuliyetsizlik.numusni bilmigen hayasizliq,jemiyetke bolghan buzuqchuluq,ata-anisigha qilghan shermendilik,kilechek jurusigha qilghan xainliq.
peqet,saghlam,estaidil bolghan qiz-oghullar otturusidiki muhebbet bexitlik aile qurushning kapaliti.

aile terbiyisi digenlik, ailide ugunush digenlik emes

ata-anilar uchun engmohim ish nime?elwette kopunchi ata-anilar balilarning ugunushi dep qarap ,kop pul xejlep noqtuluq mekteplerde oqutidu,aile oqutquchisi teklip qilidu ishqilip baliningugunush netijisini yuquri loturush uchun qolidin kilidighanliki ishni qilidu.dimek nurughun ata-anilar aile terbiyisini xata halda aile oqutushi ,bala terbiyisini ching tutush digenlikni balining ugunishini ching tutush digenlik dep qarap,balilarning rohi we jismani saghlamliqigha,eqelli adem bolushning eng addi olchemlirigimu sel qarap keldi.pisxoloklarning qarishi ata -anilardiki mundaq xata qarash balilargha mundaq uch turluk yaman aqiwet ilip kilermish.

1-balilarning artuqchilighini jari qildurup ,yitersizlikin tugetkili ,balilarning ozini kuchaytip qeyinchiliqtin ghalip kelgili bolmaydu,gerche ata-anilar balilar uchun shunche ejir qilsimu tonush,usul toghra bolmighanliqtin waqitliq ugunsh netijisi yaxshi bolsimu biraq axir yenile ugunush,exlaq,rohi we jismani tereptin yaxshiliq ilip kelmeydu .

2-balilarning jemiyetke yuzlinishige tosalghu bolup qalidu.ata-anilar balilarning ugunishige pewqulade kongul bolup ,ularning jemiyettiki her xili mohitt ichide turmush ugunup,normal osup yitilishige sel qarighanliqtin ,balilarning turmush bilimi kam,maslishish iqtidari,musteqil yashash iqitidari bolmaydu.

3-bala bilen ata-ana munasiwitigimu yaman teir qilidu.ata-anilar balilarning yaxshi ugunushi uchun hemme ishni ozi qilip balilarning turmushni ozi his qilishtin megrum qilghanliqtin axir balilarda menisizlik,bizarliq,ozini tartish,horunluqtek yaman adetlet shekkilinip qalidu.

shunga ata-ana bolghuchi imkan bar ailide balilarning ugunushidin tolaraq turmush ugunushni ching tutup ularni koprek aile ishlirigha,ammiwi yighilishlargha,emgek we tenterbiye ishlirigha qatnashturush lazim.